O LUME

Mentres, alá ao lonxe, desde as sombras, algúns cargarán con lume as súas armas.

De lume son charamuscas
as que nos levan dos ollos os pesares angustiados,
pensamentos e lembranzas que, en néboas de tempos idos, tornan soños namorados.

O lume que é morte e vida
é fantasía e ledicia,
tamén é luz e calor,
fatalidade e angustia,

…quizais só unha ilusión

que entre faíscas e cinza
esvaece entre o fume
cal ondas de bafo e po
que o tempo converte en nubes,

…nubes de branco algodón.

Pode ser unha beizón ou rebelde como o demo
resignando a súa existencia
a esa quentura que en fume nos rouba o ar e o alento.

O lume que é vida e morte
poderoso amo e señor
deixa de ser unha sorte
se nos queima sobre a dor
co zume da nosa mágoa
nebulizando a suor
acrecentando unha bágoa
que lle pon sal ás fatigas,
non alivia a súa lesión
pero que sanea as feridas
e fai máis curta a sazón.

Morre apagado entre as brasas trenzando fíos no aire,
no estertor dun branco veo
que proclama a súa vitoria mentres esperta un silencio.

Que o lume non só e calor
nin a calor é tenrura
anque amolece, é ben certo,
fondas penas e tristuras.

Alivia no lar os corpos
dos fríos e as neves crúas
e deixa en foulas desfeitas
as rochas e as pedras duras.

Sempre aloumiña os encontros
no inverno de noite escura,
cando os solsticios roubaron
o Sol que apenas aluma.

B.Iglesias, Mero. 2008.

NO SEU MUNDO, CON FIZ NO SEU MUÍÑO

Ao volver sobre dos pasos, o sábado 20 de setembro deste ano, por terras da Lóuzara Xabreira, souben que te atoparía prendido nas silveiras, nos recantos de calquera brillo dos orballos. Era un sábado de luz e de color e, xa en Samos, recuperei o alento daqueles recendos misteriosos, aromas que nos levan ás entrañas da terra e envolven a memoria, aínda activa, para chegar ao caixón enorme das lembranzas. Somos moito do que fomos. Somos esencialmente o que lembramos. Seremos tan só lembranzas?

A última vez que aquí viñera, andaba no alto un lamote a tecer círculos concéntricos sobre de nós e había moita xente. Pasou moito tempo.

Vimos achegándonos ao teu mundo. Estamos chegando e despois da piscifactoría, bebemos cumpridamente na fonte. Auga fresca na mesma man, do mesmo picho que agasalla esta mañá fermosa. Pousamos os nosos corpos sobre da ara que preside a entrada, deixando decorrer o tempo mentres os outros non chegan. Daquelas cruzamos a ponte sobre o teu río, a paso lento. E alí estabas, nomeando aqueles espazos da túa breve vida, domeando a paisaxe desde as verbas, desde o templo dos segredos, nas dimensións precisas das persoas que posúen horizontes e os relatan. Alí estabas no medio daquelas distancias que nos axuntan entre nós, hoxe, para facer máis palpable e verdadeira a súa beleza.

Alí estabas ti xunto ao río. De novo mirámonos nas augas limpas e puras, transparentes. Era o mesmo río no que advertimos outras veces vendo o ceo mesturado en verdes e ocres das árbores das ribeiras. Vímonos todos alí, sobre das algas, sobre das pedras de lousado que pavimentan o leito. Era un espello e reflectía as nosas ansias de chegar á túa casa. De atoparnos de novo na túa casa. Ti fixéchela nosa tamén. Alí se erguía sobre das cinzas a memoria. No mesmo sitio.

Estaba alta a herba sobre a campa da festa, a mesma na que celebramos outras veces O Carme e as cantigas, os chuchameles, o vermú e as orquestras, o sol e as palabras. E aquela despedida traumática. Alí prevalecen aínda as gándaras do encontro alucinado, a orquestra, o baile de pola mañá, o viño con ledicias, os foguetes que subían adoecidos onda os cumios e esbouraban. Tamén esbourou un enorme silencio dentro de min mentres cavilaba. Todo estaba no seu sitio, repetindo voltas, como o rodicio que dá brazadas na procura de beber a grolos as augas da canle do río.

Xa se vía o teu Muíño. O espazo comunal da  palabra, fundamento vital,  froito da terra que alimenta os corpos e os pensamentos, que dá corpo á dignidade do pobo pois sabe que mentres sexamos quen de facer o noso pan, seremos donos do noso e seremos nós!

Achegámonos a el moi silandeiros. Abrimos a porta para entrar na túa palabra e falar dentro del, mesmo con el, para agradecer e festexar xuntos. Pero non estaba activo e non quixemos poñelo en marcha. Estaba quedo e nada se movía. Tampouco estaba Álvaro, o home aquel que o atendía e que tamén era ferraba cabalos.

Ao mesmo superar a porta, entramos no espazo dun ritual de silencio, e veunos recibir unha nube de aromas. Ulía a ti, a fariña. Supoño que é así como olen as túas lembranzas, vello amigo, ti que levaches fariña no sangue. Aínda alí estaba o ferrado e a hucha para o pantrigo, o centeo ou as rabeiras, …para “a suor dos corenta labradores que habitaban o concello”. No aire foulas de amor, sempre rebeldes porque non se someten, partículas tan pequenas que escapan da vontade humana e bulen  anárquicas buscando espazos insospeitados. Moito quero eu as foulas tolas, as que por veces voan perfilando as liñas de simetría exacta das arañeiras e que adobían as sombras en milagres. Aquela mesma fariña que che facía sentir toda a fachenda da túa estirpe de muiñeiro, muiñeiro de néboas que peneira esperanzas, muiñeiro de grao que tece soños e que os comparte, muiñeiro de tantos amenceres…, dos que son aínda hoxe soñamos e agardamos impacientes.

Subimos á cova da fonte, onde aparece virxinal aquela auga tan pura. Aparecía por entre as columnas de pedra, traballadas pola luz e polo tempo, e que sosteñen a montaña. Auga cantareira e manantía que interpreta unha cantiga doce e lenta, a que move os nosos como se nós fósemos as follas dun rodicio que se envolve a dar voltas e as transmite ás pedras, e entón monta sobre do ritmo do traque e logo, espile o grao ata que corre pola quenlla e vaise meter no ollo da capa. Tempero da cantiga feita en tempos, tempero do grao que moe a vida.

Levaba moitos anos sen vir, sen volver aos teus dominios, ao teu mundo. Estiven na túa casa. Había leña no unllar para o inverno. Un enorme sol na entrada da casa aloumiñou aquel encontro cos teus. Alí sentamos e falamos coa túa nai Irene, sempre doce, nai de todos, tan chea de vida, tan entrañable. Falei coas túas irmás. Estanche coma sempre, non pasa o tempo por elas. Falamos de mil cousas. Sabiamos que o tempo pasa sen se decatar. Logo metinme na cociña co Lois Celeiro,  Irene e Imelda. Alí, entre o palique, picamos un algo de xamón e de chourizo. E probamos o viño. Seguiamos a falar de todas as lembranzas, de ti, do enorme baleiro que deixaches. Recorrín de novo os teus recunchos, as estancias do cuarto e o comedor, a galería. Recantos de luz que aínda evocan a túa presenza debuxada no ar, ou na auga do río, ou como sombras sobre o piso de madeira, correndo cara a ningures.

Fomos moitos dos teus amigos e amigas aquel día. Estábache a Marica Campo, Mato, O Mini, Moncho –que buscaba imaxes de todo o encontro- e a súa nai, Lourenzo, Pepe Carballo –aquel, que xunto con outros máis, reparou o muíño coas súas mans e os seus medios, cumprindo así o teu desexo relatado en carta. Logo fomos xantar por terras do Incio. Viñeron as túas irmás, anque non puido vir nin Celeiro nin a túa nai. Foi un xantar feliz, con cafés e licores, como nas mellores festas. Celebramos sobre todo a amizade. Aquela contigo compartida. O espazo envolvía a ledicia, tamén o amor polo noso, pola Lingua, por ser quen somos, por estar na senda de ir gañando día a día o noso pan, moído nos nosos muíños, en muíños coma o teu. E agradecemos todos, brindando, a sincronía perfecta que nos permite coñecérmonos e gozar, percorrer de novo as túas andainas.

Quero que saibas que no alto, antes de deixar a Xabreira Lóuzara, un lamote volvía voar observándonos. Alá no alto daba voltas sobre de nós, ollando os nosos pasos. Démonos conta que naquel escenario, o teu mundo: o mundo do noso Fiz, entre aqueles elementos arquitectónicos e ancestrais da Matria, onde está o río, a brisa nas follas dos carballos, están os contornos exactos das pedras, das herbas, da voz e das palabras, das casas, das cancións lenes do rebulir da vida, dos cantos sosegados dos paxaros; no medio de todos eles, recendos vitais que nos conforman, estaba a túa poesía que por ser de tanto amor, é tan sentida, doída e amarga. Estabas ti canda nós, buscando o aloumiño do can que viñera lamber os nosos corazóns, compañeiro na tristura, aquel “can doente”. Mentres, como ti facías, soñamos coa “pastora dos sorrisos” coas súas luces do gracexo e fermosura. Sabemos por ti, polas túas verbas, que no respecto que lle gardemos a todos e cada un daqueles os elementos do teu mundo, tamén o noso, se reflectirá o respecto que por nós teñan. Xusto como nas augas do río, o teu río da Lóuzara, no que tantas veces te miramos.

E alá lonxe tamén se sentía, entre o ruxir do muíño dando voltas imaxinarias, no medio daquela sinfonía métrica, prevalecía o orgullo de sermos. E alguén soletreaba docemente a “Cantiga do teu/meu muíño”, cunha voz branda que repetía insistente: … “engordiña, engordiña, a paso de boi marón, o meu muíño toleirón cambia o grao por fariña”.

Baldomero Iglesias Dobarrio, “Mero”